Kolon ve Rektum Kanseri Cerrahisi
İçindekiler
- Kolon ve Rektum Nedir?
- Kolon ve Rektum Kanserinin Belirtileri Nelerdir?
- Tanı Nasıl Konulur?
- Evreleme Neden Önemlidir?
- Kolon Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?
- Rektum Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?
- Total Mezorektal Eksizyon Nedir?
- Rektum Kanserinde Ameliyattan Önce Tedavi Gerekir mi?
- Stoma Nedir?
- Açık mı, Laparoskopik mi?
- Bağırsak Bağlantısında Kaçak Nedir?
- Ameliyatın Diğer Riskleri Nelerdir?
- Ameliyattan Sonra Bağırsak Düzeni Değişir mi?
- Ameliyattan Sonra Kemoterapi Gerekir mi?
- Karaciğer veya Akciğer Yayılımında Ameliyat Yapılabilir mi?
- Karın Zarına Yayılım ve HIPEC
- Bağırsak Tıkanıklığında Ne Yapılır?
- İkinci Görüş İçin Başvuru
- Sık Sorulan Sorular
- Muayene ve Randevu
Kolon ve rektum kanserleri birlikte “kolorektal kanserler” olarak adlandırılsa da tedavileri her zaman aynı değildir. Tümörün kalın bağırsağın hangi bölümünde bulunduğu, rektumdaki seviyesi, çevre dokularla ilişkisi ve başka organlara yayılıp yayılmadığı uygulanacak tedaviyi belirler.
Her hastayı kendi hastalığının özellikleriyle değerlendiririm. Amacım tümörü onkolojik cerrahi ilkelerine uygun şekilde çıkarmak, bağırsak devamlılığını mümkün olduğunca korumak ve hastanın ameliyat sonrasındaki yaşam kalitesini gözetmektir.
Kolon ve Rektum Nedir?
Kolon, kalın bağırsağın büyük bölümünü oluşturur. Rektum ise kalın bağırsağın makattan önceki son kısmıdır.
Rektumun leğen kemiği içerisinde, idrar yolları, üreme organları ve dışkı kontrolünü sağlayan kaslarla yakın komşuluğu vardır. Bu nedenle özellikle rektum kanserinde ameliyat öncesi görüntüleme ve cerrahi planlama büyük önem taşır.
Kolon ve Rektum Kanserinin Belirtileri Nelerdir?
Kolorektal kanserler erken dönemde belirgin bir şikâyete yol açmayabilir. Görülebilecek belirtiler şunlardır:
- Dışkıda kırmızı veya koyu renkli kan
- Makattan kanama
- Kabızlık veya ishal gibi dışkılama alışkanlığı değişiklikleri
- Dışkı çapında incelme
- Bağırsak tam boşalmamış gibi hissetme
- Karın ağrısı, şişkinlik veya kramplar
- Nedeni açıklanamayan kansızlık
- Halsizlik ve çabuk yorulma
- İştahsızlık veya kilo kaybı
- Bulantı, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama
Bu belirtiler hemoroid ve başka iyi huylu bağırsak hastalıklarında da görülebilir. Ancak özellikle makattan kanama ve açıklanamayan kansızlık “hemoroiddir” denilerek incelemesiz bırakılmamalıdır.
Şiddetli karın ağrısı, belirgin şişkinlik, kusma ve gaz-dışkı çıkaramama bağırsak tıkanıklığına işaret edebilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Tanı Nasıl Konulur?
Kolon ve rektum kanserinin tanısında temel yöntem kolonoskopidir. Kolonoskopi sırasında kalın bağırsak ve rektum incelenir, şüpheli bölgeden biyopsi alınır. Kesin tanı patolojik incelemeyle konulur.
Tedavi planlanırken hastanın durumuna göre şu incelemeler kullanılabilir:
- Kolonoskopi ve biyopsi
- Tam kan sayımı ve diğer kan tetkikleri
- CEA tümör belirteci
- Göğüs, karın ve pelvis bilgisayarlı tomografisi
- Rektum kanserinde pelvis manyetik rezonans görüntülemesi
- Seçilmiş hastalarda endorektal ultrasonografi
- Gerekli durumlarda PET-BT
- Tümör dokusunda MSI ve MMR başta olmak üzere moleküler incelemeler
CEA değeri tek başına kanser tanısı koydurmaz. Daha çok tanı konulduktan sonra tedavinin ve takip sürecinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
Evreleme Neden Önemlidir?
Evreleme sırasında tümörün bağırsak duvarındaki derinliği, çevredeki lenf bezleri ve uzak organlarla ilişkisi değerlendirilir.
Kolorektal kanserler en sık karaciğer ve akciğere yayılabilir. Karın zarında da hastalık odakları görülebilir. Bu nedenle ameliyat kararı verilmeden önce hastalığın yaygınlığının doğru belirlenmesi gerekir.
Evreleme sonucuna göre tedavi:
- Doğrudan ameliyatla
- Ameliyat öncesi ilaç veya ışın tedavisiyle
- Ameliyat sonrası kemoterapiyle
- Birden fazla yöntemin belirli bir sırayla uygulanmasıyla
planlanabilir.
Kolon Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Kolon kanseri ameliyatında tümörün bulunduğu bağırsak bölümü, bu bölümü besleyen damarlar ve ilgili lenf bezleri birlikte çıkarılır. Çıkarılacak bağırsak bölümünün uzunluğu tümörün yerine ve damar yapısına göre değişir.
Uygulanabilecek işlemler arasında şunlar bulunur:
- Sağ hemikolektomi
- Sol hemikolektomi
- Sigmoid kolektomi
- Segmental kolon rezeksiyonu
- Subtotal veya total kolektomi
Hastalıklı bölüm çıkarıldıktan sonra, uygun koşullar varsa bağırsağın sağlıklı uçları birleştirilir. Bu bağlantıya anastomoz adı verilir.
Ameliyatın amacı yalnızca görülen kitleyi çıkarmak değil, hastalığın lenfatik yayılım yollarını da onkolojik kurallara uygun biçimde cerrahi alana dâhil etmektir.
Rektum Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Rektum kanserinde tedavi, tümörün makata olan uzaklığına ve pelvis içindeki yayılımına göre planlanır.
Uygun hastalarda başlıca şu yöntemler kullanılabilir:
Lokal Çıkarma
Çok erken evrede, küçük ve belirli özellikleri taşıyan bazı rektum tümörleri makattan ulaşılarak çıkarılabilir. Ancak lenf bezleri alınmadığı için bu yöntem her erken rektum kanserine uygun değildir.
Aşağı Anterior Rezeksiyon
Rektumun tümörü içeren bölümü çıkarılır ve bağırsak devamlılığı yeniden sağlanır. Uygun hastalarda makat ve dışkı kontrolünü sağlayan kaslar korunabilir.
Abdominoperineal Rezeksiyon
Tümör dışkı kontrolünü sağlayan kasları tutmuşsa veya güvenli cerrahi sınır oluşturulamıyorsa rektumla birlikte makatın çıkarılması gerekebilir. Bu durumda kalıcı kolostomi oluşturulur.
Her hastada temel amaç makatın mutlaka korunması değil, öncelikle kanser cerrahisinin güvenli biçimde yapılmasıdır. Bununla birlikte onkolojik güvenlikten ödün vermeden makatın korunabildiği hastalarda bağırsak devamlılığını sürdürmeye çalışırım.
Total Mezorektal Eksizyon Nedir?
Rektum, “mezorektum” adı verilen yağlı doku ve lenf bezleriyle çevrilidir. Orta ve alt rektum kanserlerinde tümörle birlikte bu dokunun doğru cerrahi düzlemden ve bütünlüğü korunarak çıkarılmasına total mezorektal eksizyon denir.
Bu yöntem, rektum kanseri cerrahisinin temel onkolojik prensiplerinden biridir. Amaç, pelvis içinde hastalık bırakma ve bölgesel tekrarlama riskini azaltmaktır.
Rektum Kanserinde Ameliyattan Önce Tedavi Gerekir mi?
Bazı rektum kanserlerinde ameliyat öncesinde radyoterapi, kemoterapi veya her ikisini içeren bir tedavi uygulanabilir.
Amaç:
- Tümörü küçültmek
- Cerrahi sınırları daha güvenli hale getirmek
- Pelvis içindeki tekrarlama riskini azaltmak
- Uygun hastalarda makatın korunma olasılığını artırmak
- Vücudun başka bölgelerinde bulunabilecek hastalık hücrelerini erken dönemde tedavi etmek
olabilir.
Günümüzde bazı hastalarda kemoterapi ve radyoterapinin önemli bir bölümü ameliyattan önce tamamlanabilir. Buna total neoadjuvan tedavi adı verilir. Hangi hastanın bu tedaviye ihtiyaç duyduğu multidisipliner değerlendirmeyle belirlenmelidir.
Stoma Nedir?
Stoma, bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılmasıdır. Kalın bağırsaktan oluşturulursa kolostomi, ince bağırsaktan oluşturulursa ileostomi olarak adlandırılır.
Stoma geçici veya kalıcı olabilir.
Geçici Stoma
Özellikle rektum ameliyatından sonra yeni oluşturulan bağırsak bağlantısını korumak amacıyla yapılabilir. Bağlantı iyileştikten ve gerekli kontroller tamamlandıktan sonra ikinci bir ameliyatla kapatılması planlanabilir.
Kalıcı Stoma
Makatın ve dışkı kontrolünü sağlayan kasların çıkarılması gerektiğinde kalıcı kolostomi oluşturulur.
Her kolon veya rektum kanseri hastasında stoma gerekmez. Stoma olasılığını, geçici mi kalıcı mı olabileceğini ve neden gerekli görüldüğünü ameliyattan önce hastamla açıkça konuşurum.
Açık mı, Laparoskopik mi?
Kolon ve rektum kanseri ameliyatları uygun hastalarda açık veya laparoskopik yöntemle yapılabilir. Yöntem seçimi şu etkenlere bağlıdır:
- Tümörün yeri ve evresi
- Çevre organlarla ilişkisi
- Hastanın daha önce geçirdiği ameliyatlar
- Bağırsak tıkanıklığı veya delinme bulunması
- Hastanın genel sağlık durumu
Laparoskopik cerrahi daha küçük kesiler ve bazı hastalarda daha hızlı iyileşme sağlayabilir. Ancak öncelik; tümörün, damar yapılarının ve lenf bezlerinin onkolojik ilkelere uygun biçimde çıkarılmasıdır.
Bağırsak Bağlantısında Kaçak Nedir?
Bağırsağın iki ucunun birleştirildiği bölgede iyileşmenin yetersiz kalmasına anastomoz kaçağı denir. Kolorektal cerrahinin en önemli komplikasyonlarından biridir.
Kaçak riski; bağlantının seviyesine, hastanın beslenme ve genel sağlık durumuna, dolaşım özelliklerine ve uygulanan tedavilere göre değişebilir. Özellikle aşağı seviyeli rektum bağlantılarında koruyucu geçici stoma bu riske bağlı sonuçları azaltmak amacıyla kullanılabilir.
Ameliyatın Diğer Riskleri Nelerdir?
Her cerrahi işlemde olduğu gibi kolon ve rektum kanseri ameliyatlarında da riskler bulunmaktadır:
- Kanama
- Enfeksiyon
- Bağırsak bağlantısında kaçak
- Karın içi apse
- Bağırsak hareketlerinin geç başlaması
- Bağırsak tıkanıklığı
- İdrar yolu sorunları
- Pıhtı oluşumu ve akciğer sorunları
- Yara iyileşmesi problemleri
- Stomaya bağlı sorunlar
Rektum cerrahisinde tümörün konumu ve yapılacak işlemin kapsamına göre idrar yapma ve cinsel işlevlerle ilgili sinirlerin etkilenme riski de bulunabilir. Bu riskler ameliyattan önce hastaya özgü olarak değerlendirilmelidir.
Ameliyattan Sonra Bağırsak Düzeni Değişir mi?
Bağırsağın bir bölümünün çıkarılmasından sonra dışkılama sıklığında ve kıvamında geçici değişiklikler olabilir. Çoğu hastada bağırsaklar zaman içinde yeni duruma uyum sağlar.
Aşağı seviyeli rektum ameliyatlarından sonra bazı hastalarda:
- Sık dışkılama
- Ani tuvalet ihtiyacı
- Parçalı dışkılama
- Gece dışkılama
- Gaz ve dışkıyı ayırt etmekte zorlanma
görülebilir. Bu durumlar birlikte “aşağı anterior rezeksiyon sendromu” olarak adlandırılabilir.
Beslenme düzenlemesi, ilaçlar, pelvik taban egzersizleri ve gerekli hastalarda ilgili tedavilerle şikâyetlerin azaltılması amaçlanır.
Ameliyattan Sonra Kemoterapi Gerekir mi?
Ameliyat sonrasında kemoterapi gerekip gerekmediğine patoloji sonucu ve hastalığın evresine göre karar verilir.
Değerlendirmede şu bilgiler önemlidir:
- Tümörün bağırsak duvarındaki ilerleme düzeyi
- Lenf bezlerinde hastalık bulunup bulunmadığı
- Cerrahi sınırlar
- Tümörün hücresel özellikleri
- Damar veya sinir yayılımı
- MSI ve MMR durumu
- Hastanın genel sağlık durumu
Her hastaya ameliyat sonrası kemoterapi uygulanmaz. Karar, medikal onkolojiyle birlikte kişiye özel olarak verilmelidir.
Karaciğer veya Akciğer Yayılımında Ameliyat Yapılabilir mi?
Kolorektal kanser karaciğere veya akciğere yayılmış olsa bile bazı seçilmiş hastalarda tüm hastalık odaklarının cerrahi olarak çıkarılması mümkün olabilir.
Bazen bağırsaktaki tümör ve uzak organlardaki odaklar aynı ameliyatta, bazen de farklı zamanlarda tedavi edilir. Tedavinin sırası; hastalığın yaygınlığı, tümörün biyolojik özellikleri ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.
Uzak yayılım bulunması her hastada ameliyat yapılabileceği anlamına gelmediği gibi, hiçbir hastada cerrahi seçenek olmadığı anlamına da gelmez.
Karın Zarına Yayılım ve HIPEC
Kolon ve rektum kanserleri bazı hastalarda karın zarına yayılabilir. Bu durum peritoneal metastaz olarak adlandırılır.
Seçilmiş hastalarda karın içindeki görülebilir tümör odaklarının çıkarıldığı sitoredüktif cerrahi ve gerektiğinde sıcak kemoterapi olarak bilinen HIPEC değerlendirilebilir.
Bu yaklaşım her karın zarı yayılımı bulunan hastaya uygun değildir. Hastalığın karın içindeki yaygınlığı, başka organlarda metastaz bulunup bulunmadığı, tümörün biyolojik davranışı ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Bağırsak Tıkanıklığında Ne Yapılır?
Kolon veya rektum tümörü bağırsak geçişini kapatarak acil bir tabloya yol açabilir. Hastanın durumuna ve tıkanıklığın yerine göre:
- Acil ameliyat
- Geçici veya kalıcı stoma
- Tümörlü bağırsak bölümünün çıkarılması
- Uygun hastalarda endoskopik stent uygulanması
değerlendirilebilir.
Amaç öncelikle hastanın güvenliğini sağlamak, ardından kanser tedavisinin devamını planlamaktır.
İkinci Görüş İçin Başvuru
Kolon veya rektum kanseri tanısı alan hastaların tedavi planı konusunda ikinci görüş alması doğaldır.
Değerlendirmeye gelirken mümkünse şu belgelerin getirilmesi yararlı olur:
- Kolonoskopi raporu ve görüntüleri
- Patoloji raporu, preparatlar ve varsa parafin bloklar
- Bilgisayarlı tomografi görüntüleri ve raporları
- Rektum kanserinde pelvis MR görüntüleri
- PET-BT çekilmişse görüntüleri ve raporu
- Kan tahlilleri ve CEA sonucu
- Uygulanan kemoterapi veya radyoterapi belgeleri
- Önceki ameliyatlara ait raporlar
- Kullanılan ilaçların listesi
Raporlarla birlikte görüntülerin kendisini de değerlendirerek hastalığın evresi, tedavinin sırası, ameliyat yöntemi ve stoma olasılığı hakkında görüş bildiriyorum.
Sık Sorulan Sorular
Kolon ve rektum kanseri aynı hastalık mıdır?
Her ikisi de kalın bağırsaktan gelişir ancak bulundukları anatomik bölge nedeniyle tedavileri farklı olabilir. Özellikle rektum kanserinde ameliyat öncesi radyoterapi veya kemoterapi daha sık gündeme gelir.
Her bağırsak kanseri hastasında stoma açılır mı?
Hayır. Stoma gerekliliği tümörün yeri, yapılan bağırsak bağlantısı ve ameliyatın güvenliği değerlendirilerek belirlenir. Stoma geçici veya kalıcı olabilir.
Rektum kanserinde makat korunabilir mi?
Tümörün makata uzaklığı, dışkı kontrolünü sağlayan kaslarla ilişkisi ve güvenli cerrahi sınırların oluşturulabilmesi belirleyicidir. Uygun hastalarda makat korunabilir ancak onkolojik güvenlik önceliklidir.
Kolon kanseri ameliyatı kapalı yöntemle yapılabilir mi?
Uygun hastalarda laparoskopik cerrahi uygulanabilir. Karar tümörün özellikleri, hastanın durumu ve ameliyatın onkolojik gereklilikleri değerlendirilerek verilir.
Ameliyattan önce kemoterapi gerekir mi?
Kolon kanserinde tedavi sıklıkla ameliyatla başlarken, bazı rektum kanserlerinde kemoterapi ve radyoterapi ameliyattan önce uygulanabilir. Her hasta için aynı sıra geçerli değildir.
Karaciğere yayılmış kolon kanseri ameliyat edilebilir mi?
Seçilmiş hastalarda bağırsaktaki tümörün ve karaciğerdeki hastalık odaklarının cerrahi tedavisi mümkün olabilir. Karar multidisipliner değerlendirme sonucunda verilmelidir.
HIPEC her karın zarı yayılımında uygulanır mı?
Hayır. Sitoredüktif cerrahi ve HIPEC yalnızca uygun kriterleri taşıyan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Muayene ve Randevu
Muayenede hastalığa ait görüntüleri, kolonoskopi ve patoloji sonuçlarını birlikte değerlendiriyor; tedavinin sırasını, ameliyat yöntemini, bağırsak bağlantısını ve varsa stoma olasılığını hastam ve yakınlarıyla ayrıntılı olarak konuşuyorum.
Ameliyatın gerekli görülmesi halinde işlem, hastanın tıbbi ihtiyaçları ve tercihleri doğrultusunda uygun hastanede planlanmaktadır.
Op. Dr. Ahmet Er Genel Cerrahi Uzmanı
Muayene saatleri: Hafta içi: 09.00–18.00 Cumartesi: 09.00–15.00 Muayene öncesinde randevu alınması gerekmektedir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Muayene, tanı veya kişiye özel tedavi önerisinin yerini tutmaz.
Bilimsel kaynaklar:
- NHS — Bowel Cancer Treatmenthttps://www.nhs.uk/conditions/bowel-cancer/treatment/
- American Cancer Society — Colorectal Cancer Signs and Symptomshttps://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html
- American Cancer Society — Tests to Diagnose and Stage Colorectal Cancerhttps://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/how-diagnosed.html
- American Cancer Society — Surgery for Colon Cancerhttps://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/treating/colon-surgery.html
- American Cancer Society — Surgery for Rectal Cancerhttps://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/treating/rectal-surgery.html